Stel: je bent predikant van een hervormde gemeente met veel jongeren. Een groep serieuze, muzikaal begaafde jongeren heeft een ensemble opgericht met piano, gitaren en dwarsfluit. Ze vragen de kerkenraad of ze ook in de eredienst mogen spelen. Een vraag met een staartje.
De kerkenraad kent de gevoeligheden en besluit voorzichtig te beginnen: twee keer per jaar krijgt het ensemble een plaats in een dienst. De eerste keer is op Israëlzondag. De jongeren zingen en spelen enkele Joodse en christelijke liederen. Velen waarderen hun bijdrage. Toch ontstaat na afloop een felle discussie.
Een groep gemeenteleden ziet bevestigd waar zij al bang voor was: dit hoort niet in de eredienst. Het gaat de verkeerde kant op. Dit is een hellend vlak. Anderen nemen het voor de jongeren op: moet in de kerk dan alles hetzelfde blijven? Straks raken we onze jongeren kwijt aan evangelische gemeenten. Al snel gaat het niet meer alleen over het ensemble, maar over de koers en identiteit van de gemeente. Mensen zoeken medestanders, standpunten verharden zich en het onderlinge vertrouwen neemt af.
Wat doe je als predikant?
Vermijden en verkleinen
Zowel uit onderzoek als uit de praktijk blijkt dat veel predikanten een conflict graag uit de weg gaan of zo klein mogelijk proberen te houden. Daar hebben ze begrijpelijke redenen voor. Ik noem er drie.
Het ligt hun niet. Een conflict wordt al snel op hun bord gelegd. De mailbox loopt vol met argumenten van voor- en tegenstanders en berichten van bezorgde gemeenteleden. Maar daarvoor zijn ze geen predikant geworden. Ze zijn geroepen om het Woord te verkondigen. Conflicten oplossen voelt als iets wat niet tot hun eigenlijke taak behoort.
Predikanten beseffen ook terdege dat bemoeienis met een conflict hun eigenlijke taak in de weg kan gaan staan. Gemeenteleden proberen de dominee aan hun kant te krijgen, anderen verwijten hem partijdigheid en voor hij het weet kan een deel van de gemeente niet meer onbevangen naar zijn preken luisteren. Bovendien legt een conflict vaak een groot beslag op zijn agenda en energie, ten koste van andere taken.
Een derde reden is onzekerheid over hoe in conflictsituaties te handelen. Hoe pak je zo’n conflict aan? Wat moet je wel doen en wat vooral niet? Hoe voorkom je dat je ergens in gezogen wordt?
Aanpak
Om met dat laatste te beginnen: hoe pak je een conflict aan dat de gemeente verdeelt? De casus laat twee partijen zien: behouders en vernieuwers. Na verloop van tijd komen binnen beide groepen informele leiders naar voren: de aanjagers. Zij vormen gewoonlijk het aangrijpingspunt voor de pastor. Hij spreekt hen afzonderlijk en probeert hen vervolgens met elkaar te verzoenen, of op zijn minst samen aan tafel te krijgen. De gedachte is begrijpelijk: als zij het weer eens worden, is het conflict snel opgelost. De gedachte klopt. De aanpak niet.
De aanjagers hebben inmiddels medestanders om zich heen verzameld en zijn binnen het conflict iemand geworden. Hun positie verschaft hun status en is deel van hun identiteit geworden. Daardoor zijn ze niet meer in de eerste plaats uit op overeenstemming, maar op het verdedigen en profileren van hun eigen positie. Iedere nieuwe gebeurtenis kan brandstof worden voor verdere polarisatie. Zelfs het gesprek met de predikant.